Η ανάπτυξη του φασισμού στην Ελλάδα{το πιο κάτω είναι από τους Αυστραλούς συναδέλφους σας ,δεν πιστεύω να σας πειράζει.}

 

Κώστας Κούσιαντας*

Η αύξηση των εκλογικών ποσοστών της Χρυσής Αυγής από το 0,29% (19.624 ψήφοι) των εθνικών εκλογών του 2009, στο 6,97% (441.018 ψήφοι) στις εκλογές της 6ης Μαΐου και η διατήρηση αυτού του ποσοστού στις εκλογές της 17ης Ιουνίου (6,92% και 425.980 ψήφοι) φωτογραφίζουν την αύξηση και τη συγκρότηση ενός πολιτικού ρεύματος ακροδεξιού ριζοσπαστισμού το οποίο αναδείχτηκε ως απάντηση στην κρίση του δεξιού χώρου στις εκλογές της 6ης Μαΐου, αλλά και ικανό να αντέξει χωρίς καθόλου απώλειες την τεράστια πολιτική και ιδεολογική πίεση της ΝΔ για ενότητα ολόκληρης της δεξιάς, προκειμένου να αποτραπεί το ενδεχόμενο σχηματισμού κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές της 17ης Ιουνίου.

Αυτή η “θεαματική” αύξηση των ποσοστών της ΧΑ και πολύ περισσότερο η διατήρηση τους, έχουν προκαλέσει αντιφατικές ερμηνείες και εκτιμήσεις για τη δυναμική αυτής της οργάνωσης και του ιδεολογικοπολιτικού ρεύματος που εκφράζει.

Η πρώτη εκτίμηση, πριν από τις εκλογές της 6ης Μαΐου και καθώς οι δημοσκοπήσεις κατέγραφαν μια συνεχή αύξηση της επιρροής της ΧΑ, ήταν ότι πρόκειται για μία ευκαιριακή προτίμηση ενός μέρους του εκλογικού σώματος, το οποίο ψηφίζοντας κάτι το “ακραίο”, ήθελε να εκφράσει ένα θυμό ο οποίος δεν μπορούσε να πάρει σαφή πολιτικά χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με αυτές τις εκτιμήσεις, είτε οι ψηφοφόροι της ΧΑ θα κατανοούσαν πολύ γρήγορα ότι η ψήφος τους δεν πήγε σε ένα κόμμα έκφρασης θυμού αλλά σε μία φασιστική οργάνωση και θα την εγκατέλειπαν· είτε η ίδια η ΧΑ θα “αναγκαζόταν” να “προσαρμοστεί” στις κοινοβουλευτικές πρακτικές και συνήθειες και να “μετατραπεί” σε ένα ακίνδυνο κοινοβουλευτικό κόμμα. Σύμφωνα με την Αλ. Παπαρήγα, οι βουλευτές της ΧΑ θα φορούσαν γραβάτες και ταγεράκια, θα καθόντουσαν στα έδρανα του κοινοβουλίου και θα μετατρεπόντουσαν σε καθώς πρέπει πολιτικούς του πολιτικού συστήματος (μία δήλωση η οποία περιγράφει μάλλον τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τις σχέσεις της με τον κοινοβουλευτισμό η ρεφορμιστική αριστερά).

Το χαμηλό πολιτικό προφίλ της ΧΑ πριν από τις εκλογές της 6ης Μάη έμοιαζε να δικαιώνει αυτές τις εκτιμήσεις. Πριν από την 6η Μάη η ΧΑ επέλεξε να κινηθεί αναδεικνύοντας τον “αντιμνημονιακό” άξονα της πολιτικής της (“αν είχαμε βουλευτές δεν θα ψηφίζονταν τα μνημόνια”). Αμέσως όμως μετά τις εκλογές η τακτική της άλλαξε: έβγαλε στο δρόμο ομάδες κρούσεις εξαπολύοντάς τες, στην αρχή εναντίον των μεταναστών και πολύ γρήγορα στη συνέχεια και εναντίον της αριστεράς. Η προεκλογική εκστρατεία της για τις εκλογές της 17ης Ιουνίου είχε την μορφή ενός πανελλαδικού πογκρόμ με κυρίαρχα πολιτικά χαρακτηριστικά το απροκάλυπτο ρατσισμό και τον αντικομουνισμό.

Έτσι και τα δύο επιχειρήματα των αριστερών εκτιμήσεων που επικρατούσαν πριν από την 6η Μάη κατέρρευσαν: η είσοδος της ΧΑ στη βουλή όχι μόνο δεν την ώθησε σε μία “προσαρμογή” στους αστικοδημοκρατικούς κανόνες λειτουργίας, αλλά αντίθετα αύξησε τη “ριζοσπαστικότητά” της. Επιπλέον, έγινε σαφές ότι η ανάδειξη του σκληρού και αμιγώς φασιστικού της προσώπου λειτούργησε ως το πιο ισχυρό ιδεολογικοπολιτικό στοιχείο συνοχής του συνόλου της εκλογικής της βάσης.

Αυτή τη στιγμή λοιπόν βρίσκεται σε διαμόρφωση μια σειρά τροποποιημένων εκτιμήσεων και προτάσεων για την αντιμετώπιση του φασιστικού φαινομένου, οι οποίες διαπερνούν διαγώνια το σύνολο των οργανώσεων του κινήματος. Θα μπορούσαμε να τις περιγράψουμε κωδικοποιημένα ως εξής:

Για το ΣΥΡΙΖΑ η άνοδος και δράση της ΧΑ θα αντιμετωπιστεί στα πλαίσια μιας αριστερής διαχείρισης των δημοκρατικών θεσμών. Το αστικοδημοκρατικό κράτος παρέχει εκείνους τους θεσμούς, οι οποίοι εάν ενεργοποιηθούν από μια αριστερή κυβέρνηση (όταν θα είναι ο ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση) θα βάλουν φραγμό στην δράση και στην ανάπτυξη της ΧΑ.

Για το ΚΚΕ η απάντηση στο φασισμό θα είναι η ανάπτυξη ενός ισχυρού εργατικού κινήματος (το οποίο βεβαίως θα αναπτυχθεί και θα είναι ισχυρό μόνο όταν περιέλθει υπό την εποπτεία του ΠΑΜΕ). Μέχρι τότε, όπως έχει υπαινιχθεί η ηγεσία του ΚΚΕ, το κόμμα θα προστατέψει με όποιον τρόπο χρειαστεί τα μέλη του από τις επιθέσεις των φασιστών.

Για την πλειοψηφία των αναρχικών ρευμάτων/οργανώσεων η αύξηση των ποσοστών της ΧΑ προκάλεσε ένα σοβαρό πρόβλημα τακτικής. Η μέχρι πριν από λίγους μήνες πολυδιαφημιζόμενη τακτική των στρατιωτικού τύπου επιθέσεων εναντίον ομάδων φασιστών από ομάδες αναρχικών έχει καταρρεύσει. Οι αναρχικοί δεν έχουν πια να αντιμετωπίσουν μικρές ομάδες, αλλά ένα ολόκληρο πολιτικό ρεύμα εκατοντάδων χιλιάδων ψηφοφόρων, μέρος του οποίου αρχίζει σιγά-σιγά να αποκτά πολιτικούς και οργανωτικούς δεσμούς με την ΧΑ. Μία τάση που αρχίζει να επικρατεί σε αυτόν τον χώρο, βλέπει τη σύγκρουση με το φασισμό ως μια γενικευμένη σύγκρουση μεταξύ των “σκληρών” κομματιών και των δύο πλευρών. Μέχρι τότε, το βάρος θα πρέπει να πέσει στην υπεράσπιση στεκιών και καταλήψεων, τα οποία θα δεχτούν επίθεση από τους φασίστες.

Ταυτόχρονα, στο σύνολο του κινήματος αρχίζουν να αναπτύσσονται αντιλήψεις που επιχειρούν να αναδείξουν ως κέντρο της αντιφασιστικής τακτικής, την παρέμβαση σε εκείνα τα επίπεδα της κοινωνικής ζωής, στα οποία (πραγματικά ή υποθετικά) διαμορφώνονται όροι ιδεολογικοπολιτικής ηγεμονίας των φασιστών. Αναπτύσσεται λοιπόν ξαφνικά μια συζήτηση για τις “κοινωνικές δραστηριότητες” της ΧΑ, οι οποίες όμως στην πραγματικότητα, εκτός ελαχίστων και ανάξιων λόγου περιπτώσεων, αφορούν αποκλειστικά σχεδόν επιθέσεις εναντίον μεταναστών ύστερα από αίτημα “ενδιαφερομένων”.

Παρόμοιες αντιφάσεις υπάρχουν και στις πρώτες προσπάθειες κοινωνικής/πολιτικής ανάλυσης του φαινομένου. Σε πολλές περιπτώσεις οι φασίστες θεωρούνται το μακρύ και σκληρό χέρι των κρατικών/παρακρατικών μηχανισμών. Σε άλλες περιπτώσεις οι ερμηνείες εστιάζουν στον “αντισυστημικό” χαρακτήρα της ψήφου προς την ΧΑ, ακόμα του λόγου της.

Οι περισσότερες από τις ερμηνείες αυτές δεν είναι απαραιτήτως λανθασμένες, είναι όμως σίγουρα μερικές και ελλιπείς, προσεγγίζοντας όψεις μόνο του φασιστικού φαινομένου και αδυνατώντας να ενσωματώσουν σε μία ενιαία προσέγγιση τις εγγενείς αντιφάσεις του φασισμού. Θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε στη συνέχεια εκείνα τα στοιχεία τα οποία θεωρούμε ότι είναι απαραίτητα για τη συγκρότηση μίας ανάλυσης του φασισμού από την οποία θα προκύπτει η χάραξη μιας πολιτικής τακτικής για την αντιμετώπισή του. Θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στα εξής ζητήματα:

Ποιες είναι οι κοινωνικές δυνάμεις που έλκονται/ενεργοποιούνται από το φασισμό και πώς επενεργεί ο φασισμός στον ταξικό συσχετισμό;

Ποια είναι τα πολιτικά οράματα με τα οποία και για τα οποία έλκονται κάποια τμήματα της κοινωνίας από το φασισμό;

Ποια είναι η ιστορικότητα του φαινομένου; δηλαδή ποια είναι τα χαρακτηριστικά των κοινωνικών συνθηκών κάτω από τις οποίες αναπτύχθηκε το φασιστικό ρεύμα και ποια στάδια διένυσε η ανάπτυξή του;

Τα κοινωνικά χαρακτηριστικά της “βάσης” της ΧΑ

Η ανάλυση των εκλογικών αποτελεσμάτων της ΧΑ μπορεί να μας δώσει μια πρώτη εικόνα για την κοινωνική σύνθεση της εκλογικής της βάσης*.

Οι ψηφοφόροι της ΧΑ προέρχονται: 23,3% από το ΠΑΣΟΚ (περισσότεροι από 100 χιλιάδες)· 33,9% από την ΝΔ (περισσότεροι από 150 χιλιάδες)· 12,3% από το ΛΑΟΣ (περισσότεροι από 45 χιλιάδες)· 9,6% από άλλα κόμματα (περισσότεροι από 40 χιλιάδες)· 20,9% είναι νέοι ψηφοφόροι (περισσότεροι από 90 χιλιάδες).

Πιο αναλυτικά, στις εκλογές της 17ης Ιουνίου ψήφισε ΧΑ το 8,1% των ψηφοφόρων ηλικίας 18 – 24 ετών· το 9,9% στις ηλικίες 25 – 34 ετών· το 11,9% στις ηλικίες 35 – 44 ετών· το 6,7% στις ηλικίες 45 – 54 ετών· το 3,8% στις ηλικίες 55 – 64 ετών και 2,5% στις ηλικίες άνω των 65.

Το 8,5% των ανδρών και το 5,1% των γυναικών.

Επίσης ΧΑ ψήφισε: το 20,3% των εργοδοτών/επιχειρηματιών· το 7,5 των αυτοαπασχολούμενων αγροτών, κτηνοτρόφων, ψαράδων· το 8,7 των ελεύθερων επαγγελματιών (επιστημόνων)· το  9,1 των βιοτεχνών, μικρών επαγγελματιών· Το 4,7 των μισθωτών ΔΤ· Το 2,3 των μεσαίων στελεχών ΔΤ· το 10,6 των μισθωτών ΙΤ· το 12,6 των μεσαίων στελεχών ΙΤ/πωλητών· το 11,1 των ειδικευμένων εργατών· το 24,5 των ανειδίκευτων εργατών/ελαστικά απασχολούμενων· το 12,2 των ανέργων· το 11, 5 των ανέργων που έχασαν την εργασία τους· το 3,6 των νοικοκυρών· το 1,7 των συνταξιούχων ΔΤ· το 2,8 των συνταξιούχων ΙΤ· το 3,6 των μαθητών/φοιτητών/στρατιωτών.

Τέλος, ΧΑ ψήφισε ένας στους δύο αστυνομικούς.

Η γεωγραφική κατανομή των ποσοστών της ΧΑ στις δύο τελευταίες εκλογές είναι σε γενικές γραμμές η εξής:

Στην Α΄ Αθήνας πήρε στις εκλογές του Ιουνίου 7,81% (από 8,78%).

Στη Β΄ Αθήνας, 6,38% (από 6,71%). Οι δήμοι/δημοτικές περιφέρειες της Β΄ Αθήνας, όπου η ΧΑ συγκεντρώνει τα μεγαλύτερα του μέσου όρου της ποσοστά (11,08% [από 11,20%] έως 7,42% [από 7,29%]) είναι: Ταύρος, Καματερό, Αγ. Ανάργυροι Αγ. Βαρβάρα, Αιγάλεω, Περιστέρι, Χαϊδάρι, Ίλιον, Καλλιθέα. Ενώ τα μικρότερα ποσοστά (2,28% [από 3,86%] έως 5,43% [από 5,98%]) καταγράφονται σε: Εκάλη, Κηφισιά, Νέα Ερυθραία, Αγ. Παρασκευή, Νέο Ψυχικό, Ψυχικό, Φιλοθέη, Βριλήσσια, Μαρούσι, Χολαργό, Νέα Σμύρνη, Παλαιό Φάληρο. Εξαίρεση εδώ αποτελεί η εκλογική περιφέρεια Παπάγου, όπου η ΧΑ πήρε 6,58% (από 7,09%).

Στην Αττική 9,96% (από 9,70%) – σε όλους σχεδόν τους δήμους και τις δημοτικές κοινότητες στις εκλογές του Ιουνίου αύξησε τα ποσοστά της.

Στην Α΄ Πειραιά 8,23% (από 8,88% τον Μάιο) και στην Β΄ Πειραιά 9,28% (από 9,49% τον Μάιο).

Στην Πελοπόννησο η ΧΑ κατέγραψε κάποια από τα μεγαλύτερα ποσοστά της: Αργολίδα, 9,44% (από 9,90%)· Ηλεία, 7,61% (από 7,85%)· Κορινθία, 9,99% (από 11.98%)· Λακωνία, 10,87% (από 10,19%)· Μεσσηνία, 7,76% (από 8,20%). Εξαίρεση αποτελεί η Αχαΐα στην οποία η ΧΑ πήρε 5,93% (από 6,32%).

Στην υπόλοιπη Ελλάδα άνω του μέσου όρου της ποσοστά κατέγραψε στις εξής περιοχές:

Β΄ Θεσσαλονίκης, 7,75% (από 7,85%)· Βοιωτία, 8,77% (από 8,18%)· Εύβοια, 8,55% (από 8,57%)· Μαγνησία, 7,43% (από 7,03%)· Ημαθία, 7,92% (από 7,70%)· Αιτωλοακαρνανία, 7,60% (από 7,92%)· Πέλλα, 7,35% (από 7,38%)· Σέρρες, 7,13% (από 6,77%)· Καστοριά, 7,56% (από 7,56%).

Από τα στοιχεία της ανάλυσης των εκλογικών αποτελεσμάτων φαίνεται ότι ΧΑ ψήφισαν:

Ένα μεγάλο τμήμα μεσαίας και μικρής αστικής τάξης (εργοδότες/επιχειρηματίες), για το οποίο η ΧΑ ήταν η δεύτερη μετά τη ΝΔ επιλογή. Πρόκειται κυρίως για εκείνο το τμήμα της αστικής τάξης στα αστικά κέντρα και την ύπαιθρο, το οποίο εκμεταλλεύεται την εργασία των μεταναστών αλλά και Ελλήνων με ελαστικές σχέσεις εργασίας ή ανασφάλιστη εργασία. Η ενίσχυση της ΧΑ φαίνεται να αποτελεί μια υπόσχεση ότι τα τμήματα των εργαζομένων τα οποία εκμεταλλεύονται (μετανάστες κυρίως), δεν θα τολμήσουν να απαιτήσουν βελτίωση των εργασιακών σχέσεων.

Αντίθετα τα τμήματα της μεγάλης αστικής τάξης και των ανώτερων στελεχών του κρατικού μηχανισμού (τα οποία διαμένουν κυρίως στους βόρειους δήμους της Αθήνας), δεν φαίνεται να έχουν καμιά πολιτική εμπιστοσύνη στη ΧΑ.

Όμως η ΧΑ έχει μεγάλη επιρροή μεταξύ τμημάτων των κατασταλτικών μηχανισμών και κυρίως της αστυνομίας, όπου ένας στους δύο αστυνομικούς την ψήφισαν. Το στοιχείο αυτό συμπληρώνεται και από τα ποσοστά της στην εκλογική περιφέρεια του Παπάγου – περιοχή στην οποία διαμένουν συνταξιούχοι στρατιωτικοί.

Επίσης ένα σχετικά μεγάλο τμήμα βιοτεχνών και ελεύθερων επαγγελματιών (παραδοσιακή μικροαστική τάξη) ψήφισε ΧΑ. Όπως επίσης και ένα σημαντικό τμήμα των χαμηλών στρωμάτων της παραδοσιακής μικροαστικής τάξης της υπαίθρου: αγρότες, κτηνοτρόφοι, ψαράδες. Ένα μεγάλο μέρος αυτών των μικροαστικών τμημάτων στην πόλη και την ύπαιθρο επιβιώνει εκμεταλλευόμενο την εργασία κυρίως μεταναστών εργατών – σε συνθήκες υπερεκμετάλλευσης (άθλιες συνθήκες εργασίας για τους συνήθως χωρίς χαρτιά μετανάστες και μεροκάματα πείνας). Ταυτόχρονα όμως αυτά τα μικροαστικά στρώματα πλήττονται με ιδιαίτερη σφοδρότητα από την οικονομική κρίση και τμήματά τους βρίσκονται στα όρια της κοινωνικής εξάλειψης (πχ. το άνοιγμα των επαγγελμάτων, ή ο σταδιακός αποκλεισμός τους από τις αγροτικές επιδοτήσεις, το σύνολο των οποίων διοχετεύεται προς τις αγροτικές καπιταλιστικές επιχειρήσεις). Θα μπορούσαμε να πούμε λοιπόν, ότι γι’ αυτά τα στρώματα της παραδοσιακής μικροαστικής τάξης υπάρχουν τρία διαφορετικά κριτήρια στην προτίμησή τους για την ΧΑ. α) Τμήματα αυτών των στρωμάτων επιδιώκουν να συμπιέσουν όσο μπορούν περισσότερο τα μεροκάματα των εργαζομένων, κυρίως μεταναστών, χάρη στην εργασία των οποίων επιβιώνουν. Η ΧΑ υπόσχεται ότι με την ωμή τρομοκρατία, αλλά και συνολικά την αντιμεταναστευτική της πολιτική δεν θα αφήσει τους μετανάστες “να σηκώσουν κεφάλι”. β) Η ΧΑ όμως αναγνωρίζεται από αυτά τα στρώματα ως ένας “προστάτης” που θα αναλάβει να καθαρίσει το πεδίο από τους επαγγελματικούς ανταγωνιστές – δηλαδή κυρίως τα μικρομάγαζα και τις μικροεπιχειρήσεις μεταναστών (ψαρέμποροι στο Πέραμα που θέλουν να απαλλαγούν από τους Αιγύπτιους “ανταγωνιστές” – παραγωγοί των λαϊκών αγορών που θέλουν να διώξουν τους πάγκους των μεταναστών και των Ρομά). Η εικόνα αυτή της ΧΑ ως “προστάτη” του μικροαστικού συμφέροντος, συμπληρώνεται και από την προσπάθεια ιδιοκτητών ακινήτων (πχ στον Αγ. Παντελεήμονα) να αυξήσουν τις τιμές των ακινήτων τους διώχνοντας τους μετανάστες από την περιοχή. Και γ) τμήματα που ψηφίζουν ΧΑ επειδή θέλουν να “χτυπήσουν τη γροθιά τους στο τραπέζι” και να διαμαρτυρηθούν ενάντια στο “σάπιο πολιτικό σύστημα”, τους “κλέφτες πολιτικούς”, τις τράπεζες “που μας τα παίρνουν”, το “διεφθαρμένο δημόσιο”, τους “τεμπέληδες δημόσιους υπαλλήλους, που τους ταΐζουμε για να κάθονται” και τους “εργατοπατέρες συνδικαλιστές που με τις απεργίες δεν αφήνουν την οικονομία να ορθοποδήσει”. Η ΧΑ είναι επίσης η δυνατή φωνή αυτής της καθυστερημένης και αντιδραστικής πολιτικής συνείδησης.

Με αυτό το τελευταίο περίπου το κριτήριο ψήφισε ΧΑ και ένα, σχετικά μικρό ποσοστό, συνταξιούχων και νοικοκυρών, οι συνθήκες ζωής του οποίου εξαθλιώνονται και το οποίο μέσα στην κοινωνική του απομόνωση καταλαμβάνεται από υστερία για ζητήματα ασφάλειας και εγκληματικότητας.

Οι παραπάνω κοινωνικές κατηγορίες ψηφοφόρων της ΧΑ αποτελούσαν μέχρι πρόσφατα τμήμα της κοινωνικής βάσης της ΝΔ και ολόκληρη την εκλογική βάση του ΛΑΟΣ. Το γεγονός ότι όλος αυτός ο κόσμος μεταξύ των δύο εκλογικών αναμετρήσεων παρέμεινε στη ΧΑ και δεν επέστρεψε στην ΝΔ, παρά τις ισχυρές πιέσεις, δείχνει ότι έχει επιτευχθεί ένα υψηλό επίπεδο ιδεολογικοπολιτικής συνοχής, η οποία καλύπτει πλήρως τις διαφορές ταξικών συμφερόντων. Δείχνει επίσης, ότι η ΧΑ αναδεικνύεται σε ένα καθοριστικό πολιτικό παράγοντα, που θα μπορεί ενδεχομένως να καθορίσει στο μέλλον τις εξελίξεις στο εσωτερικό της δεξιάς παράταξης, να επιβάλει πολιτικές μετατοπίσεις και να αναγκάσει τα κόμματα της δεξιάς να υιοθετούν όλο και περισσότερα στοιχεία της ατζέντας της ΧΑ.

Όμως ένα μεγάλο σύνολο κοινωνικών ομάδων που ψήφισαν ΧΑ προέρχεται από τη διαλυμένη εκλογική βάση του ΠΑΣΟΚ. Πρόκειται κυρίως, για εκείνα τα κοινωνικά στρώματα που διαμένουν στις φτωχότερες περιοχές της Β΄ Αθήνας και της Αττικής, στις οποίες η ΧΑ σημείωσε κάποια από τα μεγαλύτερα ποσοστά της: άνεργοι που έχασαν τη δουλειά τους και νέοι που δεν μπόρεσαν ποτέ να δουλέψουν καθώς και ένα σημαντικό τμήμα εργαζομένων του ιδιωτικού και του δημοσίου τομέα.

Δεν θα κατανοήσουμε τα κριτήρια αυτών των εργατικών και μισοεργατικών στρωμάτων που ψήφισαν ΧΑ, αν δεν πάρουμε υπ’ όψη μας τις τεράστιες αλλαγές που συντελούνται στο επίπεδο του ταξικού συσχετισμού τα τελευταία δέκα χρόνια και κυρίως κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και των πολιτικών που επιβάλλει η αστική τάξη για την αντιμετώπισή της. Οι αλλαγές αυτές έχουν κονιορτοποιήσει μεγάλα τμήματα της οργανωμένης εργατικής τάξης και έχουν διαβρώσει τα κριτήρια εκείνων των τμημάτων των εργατικών μαζών, τα οποία χωρίς είναι οργανωμένα, παρασύρονταν από τον οργανωμένο κορμό της εργατικής τάξης στις μεγάλες ταξικές αντιπαραθέσεις τα προηγούμενα χρόνια. Η διάλυση της εκλογικής βάσης του ΠΑΣΟΚ αντανακλά κατ’ αρχάς αυτή την κατάσταση διάλυσης του οργανωμένου εργατικού κινήματος. Η μεγάλη πλειοψηφία αυτού του τμήματος της εργατικής τάξης κινήθηκε προς τα αριστερά ανάμεσα στις δύο εκλογές, ένα μέρος όμως πήγε προς τη ΧΑ. Είναι αυτό το τμήμα της εργατικής τάξης, το οποίο απώλεσε ή δεν είχε διαμορφώσει ποτέ μία αντίληψη ταξικής/εργατικής συλλογικότητας. Από την άποψη της πολιτικής συνείδησης βρίσκεται στην ίδια κατάσταση με τα εξατομικοποιημένα κομμάτια των φτωχότερων μικροαστικών μαζών, τα οποία έχουν πειστεί ότι για την εξαθλίωση τους φταίνε ταυτόχρονα οι μετανάστες που “μας παίρνουν τις δουλειές” και οδηγούν σε καταστροφή τα δημόσια νοσοκομεία και τα σχολεία, αλλά και οι τραπεζίτες, τα χαράτσια, οι “κλέφτες πολιτικοί” κτλ.

Αυτό το στοιχείο, της διείσδυσης της ΧΑ στα λαϊκά και εργατικά στρώματα, συμπληρώνεται και ενισχύεται από τα υψηλά ποσοστά της μεταξύ της νεολαίας των λαϊκών περιοχών, κυρίως μεταξύ των νέων ψηφοφόρων. Πρόκειται κυρίως για ένα τμήμα της νεολαίας το μέλλον του οποίου είναι η εξαθλίωση και το οποίο δεν είχε ποτέ σχέσεις με το κίνημα. Η ΧΑ αποτελεί γι’ αυτό μια υπόσχεση βίαιης σύγκρουσης με ο,τι αυτό αντιλαμβάνεται ως “κατεστημένο”.

Είναι αυτά τα κοινωνικά στρώματα που διαμορφώνουν την εικόνα του “πληβειακού” χαρακτήρα της εκλογικής βάσης της ΧΑ. Παρ’ όλ’ αυτά θα πρέπει να επιμείνουμε σε μία πολύ σημαντική επισήμανση: ο φασισμός ακόμα και όταν επιτυγχάνει να προσελκύσει μαζικά τμήματα των φτωχών – ακόμα και εργατικών μαζών, αυτό γίνεται πάντοτε με την προϋπόθεση ότι αυτά τα τμήματα έχουν εξατομικοποιηθεί και απολέσει πολιτικά και ιδεολογικά κάθε δυνατότητα οργανωμένης έκφρασης των ταξικών τους συμφερόντων. Έτσι, ακόμα και αν τα άτομα που προέρχονται από τα λαϊκά στρώματα αποτελούν την πλειοψηφία της φασιστικής οργάνωσης, είναι πλήρως υποταγμένα στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα, τα οποία κυριαρχούν μέσα στην οργάνωση καταλαμβάνοντας τις ανώτερες θέσεις του κομματικού μηχανισμού. Εξάλλου, τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα της φασιστικής οργάνωσης έχουν πάντοτε τη δυνατότητα να επιβάλουν μια πολιτική υπέρ των ταξικών τους συμφερόντων, καθώς συνήθως εντάσσονται σε μηχανισμούς του αστικού κράτους και σε οικονομικές οργανώσεις της αστικής τάξης.

Όμως οι ταξικές διαφορές που καλύπτονται κάτω από υπερταξικές ή αταξικές ιδεολογίες εξακολουθούν να υφίστανται και να εκδηλώνονται (έστω και απολύτως στρεβλά) με την παραμικρή κοινωνική ένταση. Οι “αντικαπιταλιστικές”, “αντισυστημικές” και στην συγκεκριμένη περίπτωση “αντιμνημονιακές” αναφορές της ΧΑ επιδιώκουν κυρίως να ενσωματώσουν σε ένα ενιαίο πολιτικό λόγο αυτές τις εκρηκτικές ταξικές διαφορές και να αμβλύνουν τις εντάσεις τους.

Η ΧΑ δεν είναι μία υπερταξική ή διαταξική (ή πολύ περισσότερο μια “πληβειακή”) οργάνωση και τα ιδιαιτέρως υψηλά ποσοστά μεταξύ των εργοδοτών/επιχειρηματιών και των σωμάτων καταστολής δείχνουν ανάγλυφα ποια ταξικά συμφέροντα εκφράζονται μέσα από την πολιτική και τη δράση της. Από αυτή την άποψη, στα πλαίσια της ταξικής πάλης, η ΧΑ είναι μία οργάνωση αναπαραγωγής και επιβολής των συμφερόντων της αστικής τάξης.

Όμως η ανάλυση των εκλογικών αποτελεσμάτων δείχνει ότι είναι μία οργάνωση η οποία μπορεί να συσπειρώνει και πληβειακά – ακόμα και εργατικά στρώματα. Ο απαραίτητος κοινωνικός συνδετικός κρίκος και η βασική προϋπόθεση για να επιτευχθεί αυτή η “ενότητα” είναι, ταυτόχρονα με την εξατομικοποίηση της εργατικής τάξης, η ενεργοποίηση των διαφόρων στρωμάτων της μικροαστικής τάξης. Από αυτή την άποψη, το κυρίαρχο κοινωνικό πολιτικό χαρακτηριστικό της ΧΑ είναι η ανάδειξη των μικροαστικών μαζών σε ρόλο πολιτικού και κοινωνικού ρυθμιστή, τόσο στο εσωτερικό της οργάνωσης (ή του κοινωνικού ρεύματος που συγκροτεί η οργάνωση), όσο και στο επίπεδο της ταξικής πάλης.

Αυτή η κοινωνική γεωμετρία αποτυπώνεται στον αντιφατικό πολιτικό λόγο της ΧΑ: η υπεράσπιση της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας, μαζί με “αντισυστημικές” υποσχέσεις· η διακηρυγμένη εχθρότητα για το οργανωμένο εργατικό κίνημα, μαζί με υποσχέσεις “υπεράσπισης των συμφερόντων των Ελλήνων εργατών”· η “καταγγελία” των τραπεζών και του μνημονίου, μαζί με “ρεαλιστικές” τοποθετήσεις για την διαγραφή μέρους μόνο του χρέους κτλ. Τα μικροαστικά στρώματα που ενεργοποιούνται από το φασισμό είναι οι κύριοι φορείς αυτής της αντίφασης: από τη μια τα στρώματα αυτά για να επιβιώσουν θα πρέπει να τσακίσουν κάθε αντίσταση των εργατικών στρωμάτων τα οποία εκμεταλλεύονται (μετανάστες και Έλληνες)· από την άλλη είναι αναγκασμένα να αμύνονται απέναντι στις επιθέσεις της αστικής τάξης, η οποία σε περίοδο κρίσης και αναδιάρθρωσης του οικονομικού της μοντέλου, επιχειρεί να τα εξαφανίσει. Το “αντικαπιταλιστικό” στοιχείο του πολιτικού λόγου της ΧΑ δεν είναι μόνο ένα μέσο παγίδευσης και υποταγής των μικροαστικών και πληβειακών μαζών στην αστική τάξη. Μπορεί να λειτουργεί έτσι, μόνο επειδή αποτελεί ένα πραγματικό στοιχείο της ιδεολογίας των μικροαστικών μαζών που συνθλίβονται από την αστική τάξη. Η ΧΑ για να μπορέσει να αποκτήσει και να διατηρήσει τον πολιτικό έλεγχο όλων αυτών των κοινωνικών στρωμάτων που αποτελούν την εκλογική της βάση, θα πρέπει να παίρνει συνεχώς υπ’ όψη της αυτές τις αντιφάσεις και να κινείται με έναν τρόπο τέτοιο, ώστε να αποτρέπει συνεχώς να εκδηλωθούν ρωγμές και αποσχίσεις. Η περίπτωση της απεργίας των χαλυβουργών είναι πολύ χαρακτηριστική από αυτή την άποψη: η ΧΑ σε πρώτη φάση κινήθηκε στην κατεύθυνση μιας πολιτικής που εκφράζει τα συμφέροντα των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων που επηρεάζει (της μεσαίας και μικρής αστικής τάξης και των ανώτερων μικροαστικών στρωμάτων – από τα οποία στελεχώνει σε μεγάλο βαθμό και τους κομματικούς της μηχανισμούς) και κατήγγειλε την απεργία και τους απεργούς, παίρνοντας ξεκάθαρα θέση υπέρ του βιομήχανου. Η κίνηση όμως αυτή ήρθε σε αντίθεση με τις αντιλήψεις του πληβειακού τμήματος που επηρεάζει, κυρίως των κατοίκων των περιοχών γύρω από το εργοστάσιο της χαλυβουργίας, οι οποίοι δεν είχαν καμιά διάθεση να υποστηρίξουν το βιομήχανο ενάντια στους απεργούς. Η ΧΑ έκανε τότε στροφή 180 μοιρών και τα στελέχη της επισκέφτηκαν τους απεργούς για να εκφράσουν την “υποστήριξή” τους.

Το παράδειγμα αυτό δείχνει ότι ο τρόπος με τον οποίο θα ενεργοποιηθεί όλο αυτό το κοινωνικό δυναμικό που ψήφισε τη ΧΑ (εάν τελικά η αριστερά επιτρέψει στους φασίστες να το κινητοποιήσουν) θα έχει αυτά τα αντιφατικά χαρακτηριστικά. Οι ομάδες κρούσεις που συγκροτεί η ΧΑ έχουν ήδη αρχίσει να στρέφονται εναντίον των πολιτικών οργανώσεων του οργανωμένου εργατικού κινήματος – αυτό ήταν το μήνυμα που έδωσε η ΧΑ με τον τρόπο που διαχειρίστηκε τις αντιδράσεις που εκδηλώθηκαν για την επίθεση ενάντια στη Δούρου και την Κανέλλη, αλλά και από την επίθεση που έγινε στην Αγ. Παρασκευή εναντίον στελέχους της ΚΝΕ. Θα εντείνει τις επιθέσεις εναντίον των ριζοσπαστικών κομματιών της νεολαίας και θα προσπαθήσει με ωμή βία, στις περιοχές τις οποίες θα καταφέρει να ελέγξει, να μην αφήσει να αναπτυχθεί η παραμικρή κινηματική δράση. Σε αυτές της τις δραστηριότητες θα στηριχτεί στη συνεργασία με τους κατασταλτικούς μηχανισμούς και στην ατιμωρησία που της εγγυάται το αστικό κράτος. Είναι ο ρόλος μιας οργάνωσης-πολιτοφυλακής στην υπηρεσία του αστικού κράτους, ένας ρόλος ο οποίος έχει την πλήρη αποδοχή της αστικής τάξης.

Από την άλλη όμως, η ίδια η ΧΑ ως οργανωμένη δύναμη και το κοινωνικό/πολιτικό ρεύμα το οποίο εκφράζει και το οποίο τείνει να διαμορφωθεί σε κίνημα (εάν δεν το εμποδίσει η αριστερά) έχουν ως προϋπόθεση της πολιτικής τους ύπαρξης και της ανάπτυξής τους, μια ορισμένου τύπου αυτονομία απέναντι στην αστική τάξη και την πολιτική της. Τα μικροαστικά και πληβειακά στρώματα που ψήφισαν ΧΑ δεν θα ενεργοποιηθούν και δεν θα παραμείνουν στην επιρροή της ΧΑ εάν η οργάνωση αυτή δεν τους εξασφαλίσει μία δυνατότητα έκφρασης των ταξικών τους συμφερόντων, όχι μόνο μετουσιώνοντάς τα σε μίσος εναντίον των μεταναστών, του συνδικαλιστικού κινήματος και της αριστεράς, αλλά και αφήνοντας να αναδειχτούν κάποιες όψεις της αντιπαλότητας αυτών των στρωμάτων με την αστική τάξη. Ο πολιτικός ρόλος της οργάνωσης θα είναι, να φροντίζει να μην πάρει αυτή η αντιπαλότητα τη μορφή της αμφισβήτησης της καπιταλιστικής κυριαρχίας. Έτσι θα είναι μάλλον απίθανο να δούμε τη ΧΑ να παίζει το ρόλο που επιχείρησε να παίξει το ΛΑΟΣ, όταν θεώρησε ότι η αποδοχή του από το αστικό πολιτικό σύστημα θα του επέτρεπε να εμφανιστεί ως σωτήρας της αστικής τάξης και ως εκ τούτου ως ένας από τους μεγάλους παίκτες του πολιτικού συστήματος. Είναι λοιπόν πολύ πιθανό, η ΧΑ μέσα στη βουλή να μην ψηφίσει τα νέα μνημόνια, ίσως ακόμα και όταν η ψήφος της θα είναι απαραίτητη για να περάσουν. Ο ρόλος της θα είναι να τσακίσει έξω από τη βουλή τις εργατικές οργανώσεις που θα παλεύουν ενάντια στα μνημόνια και την εφαρμογή τους.

Αυτά όμως είναι και τα όρια της αποδοχής που μπορεί να έχει η ΧΑ από την αστική τάξη στη συγκυρία που διανύουμε. Η αστική τάξη μπορεί να εμπιστευτεί στη ΧΑ να κάνει τη βρομοδουλειά, που για λόγους πολιτικού συσχετισμού δεν μπορούν να κάνουν οι κατασταλτικοί μηχανισμοί, δεν είναι όμως διατεθειμένη η αστική τάξη να αναθέσει στη ΧΑ πολιτικό ρόλο στη &del

αριστερό blog

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s